หยุดความเชื่อ "ครูต้องเสียสละ" ครูก็เป็นคน เหนื่อยเป็น เครียดเป็น จะจุดประกายใคร ถ้าไฟตัวเองยังริบหรี่

สถิติชี้ชัด ครูสูญเสียเวลาไปกับงานที่ไม่ได้สอน

การสำรวจโดยสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมสวัสดิการและสวัสดิภาพครูและบุคลากรทางการศึกษา (สกสค.) ในปี 2562 พบว่า เกือบร้อยละ 95 ของครูไทยต้องทำงานเกินวันละ 8 ชั่วโมง และที่น่ากังวลยิ่งกว่าคือ ร้อยละ 58 ของครูต้องใช้เวลาไปกับงานที่ไม่เกี่ยวกับการสอนมากกว่า 6 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ หรือเทียบเท่ากับการสูญเสียเวลาสอนไปเกือบหนึ่งวันทำงานในแต่ละสัปดาห์

สอดคล้องกับข้อมูลในปี 2557 จากการสำรวจของสำนักงานส่งเสริมสังคมแห่งการเรียนรู้และคุณภาพเยาวชน (สสค.) ที่พบว่า ครูต้องใช้เวลากับกิจกรรมนอกห้องเรียนมากถึง 84 วันจาก 200 วันทำการ โดยเวลาเหล่านี้ถูกใช้ไปกับการประเมินต่างๆ มากถึง 43 วัน (แบ่งเป็นการประเมินผลงานและคุณภาพ 31 วัน, การประเมินคุณภาพสถานศึกษาภายนอก 9 วัน, การประเมินเลื่อนวิทยฐานะ 2 วัน และโครงการอื่นๆ 12 วัน) นอกจากนี้ยังต้องสูญเสียเวลาไปกับการแข่งขันวิชาการและการฝึกอบรมอีกนับเดือน

วิกฤตโรงเรียนขนาดเล็ก เมื่อครู 1 คน ต้องเป็นทุกอย่าง

สถานการณ์ยิ่งวิกฤตในโรงเรียนขนาดเล็กที่มีข้อจำกัดด้านบุคลากร เสียงสะท้อนจากครูท่านหนึ่งระบุว่า "ต้องเป็นทั้งหัวหน้าวิชาการ หัวหน้ากลุ่มสาระ หัวหน้างานหลักสูตร และหัวหน้างานนิเทศ แต่ละงานก็มีงานย่อยลงไปอีก ต่างจากโรงเรียนใหญ่ที่มีคนช่วยกันทำ แต่โรงเรียนเล็กครูต้องทำคนเดียวหมด ครูบางคนเจองานที่สร้างความกดดันอย่างมาก อย่างงานการเงินและพัสดุ ที่ไม่ได้จบมาทางนี้โดยตรง แต่ต้องรับผิดชอบการจัดซื้อจัดจ้าง ทำบัญชี และลงระบบต่างๆ"

จากการสอบถามครูหลายท่าน พบว่างานนอกเหนือจากการสอนมักกินเวลาอย่างน้อย 1-2 ชั่วโมงต่อวัน บางครั้งทำให้ต้องอยู่ที่โรงเรียนจนถึงเวลา 17.30 น. หรือมากกว่านั้น ยิ่งในช่วงที่มีการประกวดแข่งขัน หรืองานเร่งด่วน ภาระงานจะยิ่งทวีคูณ

ผลกระทบที่ส่งตรงถึง "คุณภาพการศึกษา"

ความกดดันจากผู้บริหารและระบบบั่นทอนสภาพจิตใจครู ส่งผลกระทบโดยตรงต่อคุณภาพการศึกษา ดังที่ ศุภณัฏฐ์ ศศิวุฒิวัฒน์ กรรมการและที่ปรึกษา 101 PUB ได้เปิดเผยว่า ผลคะแนน PISA ของนักเรียนไทยอายุ 15 ปี ในปี 2022 มีคะแนนต่ำสุดในรอบ 20 ปี โดยพบว่านักเรียนในโรงเรียนที่มีครูไม่เพียงพอหรือครูไม่มีเวลาสอน มีคะแนนเฉลี่ยต่ำกว่าโรงเรียนที่ครูไม่ขาดแคลนถึง 42 คะแนน

ทางออก: เลิกใช้คำว่าเสียสละ เพื่อปกปิดความบกพร่องของระบบ

"อยากให้หยุดเชื่อเรื่องการเสียสละ คำว่าเสียสละในสิ่งที่ระบบการศึกษาควรมีให้นั่นคงสะท้อนว่าระบบไม่ปกติ ถึงต้องบีบให้ครูต้องเสียสละบางสิ่งบางอย่าง... ครูก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง มีสิ่งที่ต้องรับผิดชอบนอกเหนือจากงาน การทำงานล่วงเวลาโดยไม่ได้อะไรตอบแทน นอกจากจะเสียสุขภาพจิตแล้ว ยังกระทบต่อคนรอบข้างด้วย เราต้องการเวลาส่วนตัวที่เป็นส่วนตัวจริงๆ บ้าง อยากให้มองเป้าหมายคือนักเรียน มองคุณค่าเป็นคนมากกว่าผลงานที่เป็นเอกสาร"

ครูหลายคนเสนอแนวทางแก้ไข ทั้งการลดภาระงานเอกสาร จัดให้มีบุคลากรสายสนับสนุนโดยเฉพาะ เพื่อให้ครูได้ทุ่มเทกับการสอนอย่างเต็มที่ เพราะหากผู้สร้างอนาคตของชาติยังต้องแบกรับภาระหนักเกินไป การจุดประกายความฝันให้เด็กๆ คงเป็นเพียงคำขวัญที่ห่างไกลความเป็นจริง